SORUNLU KREDİLERİN ANALİZİ, BANKA FİNANSAL TABLO VE ORANLARINA ETKİSİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Hüseyin SELİMLER
4.141 3.224

Öz


z
Bankalar, aracılık fonksiyonunun bir gereği olarak, topladıkları kaynakları ağırlıklı olarak kredi
verirler. Kredilendirme bankaların en çok gelir elde ettiği faaliyet olmakla birlikte, bu süreç birçok risk
altında gerçekleştirilmektedir. Bankalar, kullandırdıkları kredilerin vadesinde geri ödenmesini/tahsilini
sağlamaya da gayret etmektedir. Ancak, kredilendirme sürecinde asimetrik bilginin varlığı, bu süreçte
yapılacak hatalar, finansal krizler, reel sektör firmalarından kaynaklanacak hatalardan dolayı zaman
zaman kullandırılan kredilerin geri dönüşlerinde sorunlar oluşmaktadır. Sorunlu kredilerin banka
finansal tablo ve oranlarına etkileri, banka faaliyetlerini, firmaların kredibilitesini, sermaye yeterliliği, aktif
kalitesi, likidite oranlarına da olumsuz etkisi olması nedeniyle önem verilen bir durumdur. Ancak, tüm
gözetim, denetim, izleme faaliyetlerine ve sorunlu kredileri tasfiyesine yönelik İstanbul Yaklaşımı, Anadolu
Yaklaşımı, Varlık Yönetim Şirketleri, bankaların kendi uygulamalarına rağmen sorunlu kredi miktarı yıllar
itibariyle artmaktadır. Çalışmamızda, Türk bankacılık sektörü ve banka grupları itibariyle, krediler, sorunlu
krediler,bilanço ve gelir tablosu kalemleri oran analizi yapılmak suretiyle incelenmiş, inceleme dönemi
olarak 2007-2013 dönemi alınmıştır.
Anahtar Kelimeler: Kredi, Kredi Riski, Sorunlu Kredi, Finansal Tablo, Rasyolar
Jel Kodları: E44,G20,G21,G32,M41


Anahtar kelimeler


Kredi, Kredi Riski, Sorunlu Kredi, Finansal Tablo, Rasyolar

Tam metin:

PDF


DOI: http://dx.doi.org/10.14784/jfrs.74107

Referanslar


Tablo 16. Türk Bankacılık Sektöründe Özel Karşılıklar / Takipteki Krediler Oranı % Özel Karşılıklar / T.O.A. 2012 2010 2007

Genel Karşılıklara Etkisi Genel karşılıklar, bankaların, Karşılıklar Yönetmeliğinde belirlenen usul ve esaslar dâhilinde ayırdıkları genel karşılıkların kaydedilmesine özgü pasif nite likli bir hesaptır. Aylık olarak, her ayın son günü itibariyle hesaplanan genel kar şılık tutarları gider yazılarak pasifte Genel Karşılıklar hesabında muha sebeleştirilir. (BDDK,2007)

Tablo 18. Türk Bankacılık Sektöründe Genel Karşılıklar ve Payları Ayrılan Genel KarşılıklarToplamı I.Grup Kredi ve Alacaklar İçin... % II.Grup Kredi ve Alacaklar İçin...% Gayrinakdi Krediler İçin... % Genel Karşılık Giderleri 8670 4.149.364 3.534.546 2.599.315 83,11 80,87 82,31 75,85 69,17 72,76 80,04 7,77 6,32 6,69 7,87 9,78 10,10 050 3.164.655 3.152.709 1.117.191 7342 0702 70451

Böylece, 2008 yılında ayrılan genel karşılık tutarı bir önceki yıla göre artış göstermiştir.

Kaynak: http://www.tbb.org.tr/tr/banka-ve-sektor-bilgileri/veri-sorgulama-sistemi/mali-tablolar/71 ve http://www.bddk.org.tr/Websitesi/turkce/Raporlar/TBSGG/TBSGG.aspxverilerinden hazırlanmıştır. Tüketici kredilerinin ortalama vadesi, Mart 2014 itibarıyla 5,5 yıl olup, konut kredilerinin ortalama vadesi 8 yıl, ihtiyaç ve diğer tüketici kredilerinin ortalama vadesi 3,4 yıldır.(

BDDK,Mart 2014:14) Tablodan da görüleceği üzere; mevduatın %93,66’sı vadesiz ve 3 aya kadar mevduattan oluşmasına karşın kredinin ancak %23,33’ü 3 aya kadar vadeli olmaktadır.12 ay olarak baktığımızda mevduatın %99,85’i 12 aya kadar vadeli olurken, kredilerin ancak

Menkul değerlerin aktife oranı sırasıyla 2010 - %28,6, 2011-%23,4, 2012- %19,7 ve 2013 yılında

%16,6 olarak gerçekleşmiştir. (BDDK,2011:26;BDDK,2014:19)

Hesabına alacak verilerek iş lem tamamlanır.(Eken ve Selimler, 2013:202 )

Tablo 21. Türk Bankacılık Sektöründe Takipteki Kredilerin Dönemiçi Hareketleri 2013 2012 2011 2010 2009 2008 2007 I- Dönem Sonu Bakiyesi II- Önceki Dönem Sonu Bakiyesi 8923 17.730.114 18.482.949 20.669.031 13.215.572 9.826.701 8.181.561 III- Dönem İçinde İntikal (+) IV- Diğer Donuk Alacak Hesaplarında Giriş (+) V- Diğer Donuk.

Kaynak: http://www.tbb.org.tr/tr/banka-ve-sektor-bilgileri/veri-sorgulama-sistemi/mali-tablolar/71 ve Dönem Sonu Bakiyesi I = ((II)+(III))-((V-IV)-(VI+VII)) Tablo 21’den görüleceği üzere; 2013 yıl sonu itibariyle 2007 yılına göre takipteki krediler

Ayrılan Karşılıkların Aynı Yıl İptal Edilmesi Takip hesaplarında takip edilen III., IV. ve V. Grup alacaklardan tahsilat yapılması ile (2014 yılında ayrılan karşılıkların yine 2014 yılında iptal edilmesi gibi) 820- Karşılık ve Değer

Düşme Giderleri hesabına alacak verilerek, faiz dışı giderler hesabı azaltılmış olmaktadır. Daha önce karşılık ayrılırken yapılan muhasebe kaydı iptal edilmiş oldu. Dolayısıyla, gider hesabına aktarılan tutar yine gider hesabından çıkarılmış oldu. (Eken ve Selimler,2013:201-202)

Tablo 22. Türk Bankacılık Sektöründe Kredi ve Diğer Değer Düşüş Karşılığı Hesabının Gelişimi 2013 2012 2011 2010 2009 2008 2007 Kredi ve Diğer Alacaklar Değer Düşüş Karşılığı

(Göçmen,2007:19). Bu şekilde hesaplanan sermaye yeterliliği formulü şu şekildedir;

(Okur,2014,12). Dolayısıyla, yukarıdaki formülde payda kredi riski olarak ifade edilmektedir.

(Horasan ve Horasan,2012:213).

Kaynak: http://www.tbb.org.tr/tr/banka-ve-sektor-bilgileri/veri-sorgulama-sistemi/mali-tablolar/71 ve http://www.bddk.org.tr/Websitesi/turkce/Raporlar/TBSGG/TBSGG.aspxverilerinden hazırlanmıştır. Özkaynak karlılığı önceki yıllara göre azalarak 2013 yılı itibariyle bankacılık sektöründe

Tablo 26. Türk Bankacılık Sektöründe Takibe Dönüşüm Oranının Gelişimi 2013 2,64 2,74 2,83 2,23 4,21 0,81 2010 3,60 3,67 3,23 3,22 5,15 3,40 3,96 1,34

Kaynak: http://www.tbb.org.tr/tr/banka-ve-sektor-bilgileri/veri-sorgulama-sistemi/mali-tablolar/71 ve http://www.bddk.org.tr/Websitesi/turkce/Raporlar/TBSGG/TBSGG.aspxverilerinden hazırlanmıştır. 2013 itibariyle en düşük takibe dönüşüm oranına kalkınma/yatırım bankaları (%0,82) sahip olup, tüm banka grupları için kriz yaşandığı 2009 yılı en yüksek oranın gerçekleştiği yıl olmuştur.

Yabancı bankalar 2009 yılında yüksek bir orana sahip olduğu gibi 2013 itibariyle de gruplar içinde en yüksek orana sahip grup (%4,40) olmuştur.

Takipteki Krediler/Toplam Aktife Oranına Aktif kalitesini etkileyen bir oran olup, oranın yüksek olması kriz için bir erken uyarı sinyali olabileceği gibi kriz süreci dönemlerinde artış gözlemlenen bir orandır. Tablo 28. Türk Bankacılık Sektöründe Takipteki Kredilerin Aktife Oranının Gelişimi 2013 1,67 1,53 1,55 1,38 1,38 2,60 0,84 2008 2007 1,75 1,78 1,57 1,88 1,78 Yabancı Sermayeli

ALPARSLAN, Melike, (2000), “Bankaların Kredi Riskleri hakkında Kamuoyunu Bilgilendirmesi-Basel

Komitesi” , T.B.B. Bankacılar Dergisi, Sayı:33, (Haziran 2000), s.

ARIKAN, A.Naci, (1999), “Bankaların Ayırmış Oldukları Muhtemel Zararlar Karşılığının Esasları ve Bu

Karşılığın Vergi Kanunları Karşısındaki Durumu”, Vergi Dünyası Şubat 1999 (Sayı : 210), s.119- 137

ARSLAN, İbrahim (2007),“Basel Kriterleri ve Türk Bankacılık Sektörüne Etkileri”,Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, s.18

AYDIN, Demet ve BAŞKIR, M. Bahar, (2013), “Bankaların 2012 Yılı Sermaye Yeterlilik Rasyolarına Gore

Kümeleme Analizi ve Çok Boyutlu Ölçekleme Sonucu Sınıflandırılma Yapıları”, Bankacılık ve Sigortacılık Araştırmaları Dergisi, Cilt 1, Sayı 5-6, s.29-47. BDDK, (2014),Türk Bankacılık Sektörü Genel Görünüm Raporu :2013,Sayı:2014/1, www.bddk.org.tr

BDDK,(2014), Türk Bankacılık Sektörü Genel Görünüm : Mart 2014, Sayı : 2014/2, www.bddk.org.tr

BDDK, (2013),Türk Bankacılık Sektörü Genel Görünüm Raporu : Mart 2013, Sayı:2013/2, www.bddk.org.tr

BDDK, (2012),Türk Bankacılık Sektörü Genel Görünüm Raporu : 2011, Sayı:2012/1, www.bddk.org.tr

BDDK, (2014)Türk Bankacılık Sektörü Temel Göstergeleri, Haziran 2014, www.bddk.org.tr

EKEN, M. HASAN,(2006), “Basel II ve Risk Yönetimi”, Finans-Politik & Ekonomik Yorumlar, Yıl:43, Haziran 2006,S: 507, s. 9-33

EKEN, M.Hasan ve SELİMLER, Hüseyin, (2013), Temel Banka Muhasebesi, Der Yayınevi,İstanbul

ER0L,Mikail (2007), “Basel 1 ve Basel II Uzlaşısının Bankalar Tarafından İşletmelere verilen Kredilerde Risk

Yönetimi Aracı Olarak Kullanılması”, Muhasebe ve Finansman Dergisi, s. GÖÇMEN, Gamze, (2007), “Türkiye’de Bankacılık Sektörünün Bilanço Dışı Faaliyetlerindeki Gelişmeler”,

Dumlupınar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı: 17, s. HORASAN, Mukadder ve HORASAN, İlkay, (2012), “Kredilendirme Süreci ve Basel II Kriterleri ile Karşılaştırılması”, Marmara Üniversitesi İ.İ.B.F. Dergisi, Yıl:2012, Cilt: XXXII, Sayı:1, s. 201-230

KOÇ, Selahattin, (2013), “Bankaların Karşılaştıkları Riskleri Yönetmedeki Etkinliği: Türkiye Ölçeği”, Maliye

Dergisi, Sayı:165, Temmuz-Aralık 2013, s.275-297

MERMOD, Aslı Yüksel ve CERAN Mustafa, (2011) “Basel III Doğrultusunda Bankacılık Riskleri ve Sermaye

Yeterliliği; Türk Bankacılık Sektörü Üzerine Karşılaştırmalı Bir Analiz”, Marmara Üniversitesi Finansal Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, Sayı:4, s.29-38

OKUR, Abdurrahman, (2014), “Basel Kriterleri ve KOBİ’ler Tarafından Anlaşılmasına Yönelik Uygulama

Çalışması”, Bankacılık ve Finansal Araştırmalar Dergisi, Sayı:1, s.11-23

SELİMLER, Hüseyin ve KALE, Süleyman, (2012), “Türk Bankacılık Sektöründe Bilanço Dışı İşlemlerin

Risk ve Karlılık Açısından Değerlendirilmesi”, Marmara Üniversitesi İİBF Dergisi, Yıl : 2012, Cilt : XXXIII, Sayı : II, s.173-203

TBB, (2000), “Genel Kredi Sınırları Hakkında Avrupa Birliği Düzenlemeleri”, Bankacılar Dergisi, Sayı 35, 2000, s.60-81

TBB (2013), “Sermaye Yeterliliği Şerhi”, Yayın No:299, Aralık 2013,www.tbb.org.tr

TEKER, Suat, AKÇAY Barış ve BOLGÜN, Evren, (2005), “Banka sermaye yeterliliği: Basel II Standartlarının

Bir Türk Bankasına Uygulanması”, Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, C:3,Sayı:12, s. 42-54

TİRYAKİ, Göksel,YILMAZ, Ahmet ve KÜLAHİ, Ezgi Aslan, (2013),” Türkiye’de Basel, II ve III Kurallarına

Uyum Süreci”, Öneri Dergisi, Cilt:10, Sayı:40, Temmuz 2013. s.185-200.

TUNCER, Ebru, (2006), “Risk Yönetimi, Sermaye Yeterliliği ve Finansal Sektör İstikrarı Çerçevesinde Stres

Testleri”, Bankacılar Dergisi, Sayı 57, s.67-74

YÜCEMEMİŞ, Başak Tanınmış ve SÖZER, İnanç Asım, (2011), “Bankalarda Takipteki Krediler : Türk

Bankacılık Sektöründe Takipteki Kredilerin Tahminine Yönelik Bir Model Uygulaması”, Marmara Üniversitesi Finansal Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, Cilt:3, Sayı:5, s.43-56 Mevzuat 5411 sayılı Bankacılık Kanunu 88/12937 Sayılı “Bankalarca Tesisi Gereken Karsılıklar Hakkındaki Karar”, (23.05.1988 tarih ve 19820 sayılı

(mükerrer) Resmi Gazete’de yayımlanmıştır) BDDK, Bankalarca Karşılık Ayrılacak Kredilerin ve Diğer Alacakların Niteliklerinin Belirlenmesi ve Ayrılacak Karşılıklara İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmelik” (30.6.2001 tarih ve 24448 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.)

BDDK, Bankalarca Kredilerin ve Diğer Alacakların Niteliklerinin Belirlenmesi ve Bunlar İçin Ayrılacak Karşılıklara İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin(Resmi Gazete’nin 1 Kasım 2006 tarih ve 26333 sayılı nüshasında yayımlanmıştır)

BDDK,(2007) Tekdüzen Hesap Planı ve İzahnamesi Hakkında Tebliğ, (26.01.2007 tarih ve 26415 (Mükerrer) sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.)

BDDK, Bankaların Sermaye Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmelik (Resmi Gazete’nin 28 Haziran 2012 tarih ve 28337 sayılı nüshasında yayımlanmıştır) 6502 sayılı Tüketici Koruma Kanunu (28.11.2013 tarih ve 28835 sayılı Resmi Gazetede yayınlanmıştır.) İnternet Kaynakları

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, www.bddk.org.tr (Erişim : 01-10.09.2014) http://www.bddk.org.tr/Websitesi/turkce/Raporlar/TBSGG/TBSGG.aspx

Türkiye Bankalar Birliği; www.tbb.org.tr (Erişim : 03.09.2014) http://www.tbb.org.tr/tr/banka-ve-sektor-bilgileri/veri-sorgulama-sistemi/mali-tablolar/71 (Erişim : 01 – 02014) Kaynak: Tablo 5’den faydalanılmıştır.